Khóa học Tôi Tài Giỏi!

[Tùy bút Trần Đăng Khoa] Hãy công bằng với thế hệ 9x của chúng ta

Đăng ngày 24/02/2010

Hãy công bằng với thế hệ 9x của chúng ta

Tôi viết bài này với tư cách là một người của thế hệ 8x – thế hệ thường được các phương tiện truyền thông đại chúng ca ngợi với những tấm gương sáng trong nhiều lãnh vực thể thao, văn hóa, nghệ thuật, kinh doanh,… Nhưng tôi không viết bài này để một lần nữa đề cao những gì thế hệ 8x đã làm được. Điều tôi mong muốn thông qua bài viết này là có thể tìm lại sự công bằng trong cách xã hội chúng ta nhìn nhận thế hệ tiếp nối của thế hệ 8x – thế hệ 9x.

Nếu bạn thử tìm trên Google theo từ khóa “teen 9x”, bạn sẽ thấy rất nhiều bài báo, bài blog, hình ảnh và thậm chí những video clip về đủ những cái xấu của thế hệ này. Ngay cả bản thân tôi vốn là một người tiếp xúc rất nhiều với các bạn 9x mà còn cảm thấy… “choáng”. Những gì “xấu xí” nhất của thế hệ này bị lên án, bị chỉ trích, bị phê phán một cách… nhiệt tình, và được minh họa bằng những tấm hình cũng như những video clip “nóng bỏng” hoặc “độc đáo”. Chính vì những cái xấu thường “lạ lẫm”, “hấp dẫn”, “thu hút” và “đắt hàng” hơn, cùng với sự bùng nổ của các phương tiện thông tin đại chúng, chúng ta có cảm giác thế hệ 9x là thế hệ của “những cái xấu bùng nổ”.

Dĩ nhiên, việc lên án những cái chưa hay là một việc rất nên làm và rất đáng làm. Bên cạnh đó, liệu chúng ta có “làm quá” hay không? Đó là câu hỏi mà mỗi người lớn chúng ta cần tự hỏi chính bản thân mình? Liệu bản thân chúng ta đang để cho chính những gì chúng ta thường thấy che mất đi những gì chúng ta lẽ ra nên thấy và phải thấy nếu chúng ta thật sự tìm? Liệu sự thật có phải là thế hệ 9x là thế hệ của “những cái xấu bùng nổ”?

Vài năm trước, tôi cũng tin như thế, cho đến khi tôi sáng lập diễn đàn Vươn Tới Thành Công và về Việt Nam tiếp xúc nhiều hơn với 9x thông qua các buổi diễn thuyết hay các khóa học của mình. Ngạc nhiên thay (hay thật ra chẳng có gì ngạc nhiên vì sự thật vốn dĩ đã là thế), tôi không chỉ được gặp mà còn được tận mắt nhìn thấy một thế hệ 9x hoàn toàn khác với những gì chúng ta thường thấy trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Tôi được nhìn thấy mặt còn lại của sự thật – những 9x đẹp (ở đây là sống đẹp) – những người chủ tương lai thật sự của đất nước. Và tôi dám cam đoan với bạn rằng, họ mới là đại đa số trong thế hệ 9x, mới thật sự là đại diện của thế hệ 9x.

Tại sao tôi lại dám khẳng định như thế? Đơn giản là vì tôi cũng có nhiều dịp tiếp xúc với rất nhiều 9x được xem là những tấm gương sáng trong học tập, công tác xã hội, lao động, cuộc sống,… Nhưng có thể bạn vẫn còn nghi ngờ rằng, họ chỉ là thiểu số bởi vì xem ra ít ai nói đến họ. Điều này cũng dễ hiểu thôi vì như tôi đã nói ở trên, những “gương xấu” thì thường có vẻ “hấp dẫn” và thu hút sự “quan tâm” hơn nhiều.

Thật ra, những tấm gương 9x đẹp nhưng ít được biết đến ấy vẫn còn khá may mắn, bởi vì ít ra họ còn được chú ý đến vào một lúc nào đó. Cho nên, trong bài viết này, tôi không muốn nói về một tấm gương nào cả, mà tôi muốn nói đến hàng chục ngàn 9x “bình thường” mà tôi đã có dịp lắng nghe tâm sự, tiếp xúc, trò chuyện hoặc làm việc trực tiếp. Và điều duy nhất tôi có thể nói về họ đó là: những bạn trẻ tuyệt vời! Họ làm những điều tốt họ biết mình nên làm, rất nhiều khi không được nhận mặt biết tên, nhưng họ luôn sẵn sàng lăn xả vì một tương lai tươi đẹp hơn cho bản thân mình, cho gia đình, cho cộng đồng và cho cả xã hội. Nói một cách nào đó, họ “đẹp” một cách bình thường giản dị nhưng vô cùng ý nghĩa.

“Nói có sách, mách có chứng”. Nếu bạn cho rằng không thể nào tìm được những 9x như thế ngoài đời hay trên mạng, nếu bạn muốn mắt thấy tai nghe, muốn cảm nhận được cái “chất” của thế hệ 9x thật sự, bạn có thể ghé qua Câu lạc bộ Vươn Tới Thành Công, nơi mà hàng chục ngàn 9x đang xem là sân chơi lý tưởng của mình, nơi mà các thế hệ “già” hơn (8x, 7x, 6x, 5x,…) đang bắt đầu tìm đến để thật sự hiểu hơn về 9x, và rồi cùng chia sẻ sân chơi này, biến nó thành một nơi cho tất cả mọi người.

Thế hệ nào cũng có những nét đẹp và những điều chưa hay. Tôi tự hỏi, liệu vào cái thời 8x chúng tôi đang vẫn còn là teens, nếu các phương tiện truyền thông đại chúng cộng đồng (blog, mạng xã hội, chat,…) cũng phát triển mạnh mẽ như hiện nay, liệu chúng tôi có cùng chung số phận với 9x ngày nay. Câu trả lời gần như chắc chắn là: “Có!”. Thế hệ 8x, 7x hay thậm chí 6x, 5x,… cũng đều có những mặt giới hạn riêng. Tôi vẫn còn nhớ một câu chuyện vui. Câu chuyện kể về vị đại biểu quốc hội nọ đứng lên đọc một bài báo viết rất hùng hồn về những cái chưa được của thế hệ trẻ. Sau đó, ông ta được cả quốc hội vỗ tay tán dương một cách hết sức nồng nhiệt. Đợi cho tiếng vỗ tay chấm dứt, ông ta mới nói nốt ý cuối cùng: “Bài báo tôi vừa đọc cho quý đại biểu nghe được viết cách đây hơn… 30 năm về trước”.

Cho nên, nếu thế hệ 8x (và lớn hơn) hôm nay nghĩ rằng chúng ta đã từng sống tốt hơn thế hệ 9x sau này, thì có lẽ chúng ta cần phải… suy nghĩ lại. Tôi tin rằng chúng ta đã và đang sống tốt, nhưng điều đó không có nghĩa là cả thế hệ của chúng ta tốt hay xấu hay hơn thua một thế hệ nào cả. Những gì mà một thế hệ làm được cho xã hội hay đất nước phải được đánh giá bằng kết quả chung đặt trong hoàn cảnh lịch sử và từ những nỗ lực của cả thế hệ ấy chứ không phải bằng những gì (tốt hay xấu) mà một vài cá nhân đang thể hiện.

Có thể hiện nay, thế hệ 8x, 7x chúng ta – đa số đã là những cử nhân, chuyên gia, doanh nhân, những người thành đạt,… – đang là biểu tượng của một thế hệ trẻ Việt Nam mới năng động và đầy tài năng. Nhưng vài năm nữa thôi, khi thế hệ 9x đời đầu cũng đã trở thành những ông cử bà cử, những chuyên gia, những doanh nhân thành đạt, chúng ta lại sẽ có một loạt những bài viết ca ngợi thế hệ 9x như xã hội đã và đang ca ngợi 8x. Khi đó, 9x sẽ lại trở thành ngôi sao mới còn 10x trở thành… “thế hệ của những cái xấu bùng nổ”.

Và việc thế hệ 9x trở thành ngôi sao là điều tôi, những bạn bè 8x-7x của tôi, cũng như những thế hệ trưởng thành hơn thật sự mong muốn ở thế hệ 9x. Bởi vì trong vòng chưa đầy 10 năm nữa, 9x sẽ là những người chủ thật sự của đất nước. Vậy ngày hôm nay, chúng ta có thể làm gì để giúp họ đảm đương vai trò đó trong tư thế đầy tự hào?

Nói nhiều hơn về những cái đẹp của 9x

Theo quan điểm của cá nhân mình, tôi cảm thấy rằng báo chí, các phương tiện truyền thông và cả xã hội đã bàn quá nhiều và quá đủ về những cái chưa đẹp của 9x. Đã đến lúc chúng ta – như một cộng đồng, một dân tộc – cần phải nói nhiều hơn về những cái đẹp của 9x. Gần đây, tôi có được vinh hạnh đi dự một buổi họp mặt “9x đẹp” do báo Mực Tím tổ chức. Ở đó, tôi có dịp gặp mặt với nhiều bạn 9x đẹp – những bạn đã đạt những thành tích xuất sắc trong học tập, thể thao mà bản thân tôi cũng chỉ dám mơ khi còn mài đũng quần trên ghế nhà trường; hay những bạn đã có những cống hiến rất thiết thực cho cộng đồng – xã hội, có những nghĩa cử cao đẹp đối với những người xung quanh; hay cả những bạn đã vượt lên trên hoàn cảnh cực kì khó khăn của mình để làm nên những điều kì diệu. Thật sự, xã hội chúng ta cần nhiều hơn những hoạt động như thế để hình ảnh của cả một thế hệ (9x) được vẽ lên và hiểu một cách rõ ràng hơn, sinh động hơn, tích cực hơn và quan trọng nhất là đúng hơn.

Đó là những gì tôi mong cả xã hội cùng chung tay góp sức để làm. Chúng ta chẳng cần phải đánh bóng thế hệ 9x đâu. Chúng ta chỉ cần nói nhiều hơn về những cái đẹp thật sự của họ. Và chúng ta sẽ bắt đầu có một cái nhìn hoàn toàn khác. Còn về phần mình, tôi đóng góp công sức nhỏ nhoi bằng cách hàng ngày cùng với những thành viên năng động của diễn đàn Vươn Tới Thành Công (đa số là các bạn 9x) xây dựng ngôi nhà chung ấy trở thành một tiếng nói chung, một bức tranh đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam mới (đại diện là thế hệ 9x). Và chỉ sau hơn một năm, chúng tôi đã thu hút được hàng chục ngàn thành viên tham gia một cách hào hứng nhiệt tình. Nhiều bạn còn dùng diễn đàn như một hình thức thay thế tích cực và cai nghiện… game online.

Thật sự tin tưởng 9x

Trong lãnh vực công việc của mình, tôi nghiên cứu rất nhiều về việc niềm tin của chúng ta ảnh hưởng đến cuộc sống cá nhân của mỗi người như thế nào. Cũng trong quá trình đó, tôi phát hiện ra một sự thật rằng, niềm tin của chúng ta không chỉ ảnh hưởng đến bản thân chúng ta, mà niềm tin của chúng ta về người khác cũng có những ảnh hưởng nhất định đến họ.

Một thí nghiệm về giáo dục đã chứng minh điều này thông qua việc giao cho một cô giáo một lớp toàn học sinh kém và nói với cô ta rằng đó là lớp của những học sinh… giỏi. Lúc đầu, cô giáo này thất bại thảm hại trong việc dạy dỗ lớp của mình, nhưng vì tin rằng các em là học sinh giỏi thật sự, và các em học kém là do mình chưa dạy tốt, cô giáo ấy đã liên tục thay đổi phương pháp giảng dạy của mình cho đến khi đạt được những kết quả mong muốn. Và cuối học kì, không có gì ngạc nhiên khi lớp của cô đã có những tiến bộ vượt bậc. Điều quan trọng hơn cả là trong suốt học kì ấy, cô luôn tin và đối xử với những học sinh (vốn bị xem là kém cỏi) của mình như những học sinh giỏi. Chính niềm tin ấy đã góp phần không nhỏ vào sự tiến bộ của các em.

Nếu như niềm tin của chỉ một cô giáo có thể ảnh hưởng to lớn như thế đến cách cô nhìn nhận, đối xử, dạy dỗ học trò mình, cũng như ảnh hưởng đến kết quả của cả lớp như thế; thì niềm tin của cả một xã hội đối với một thế hệ sẽ ảnh hưởng đến cách xã hội đó nhìn nhận, đối xử, quan tâm, cũng như ảnh hưởng đến kết quả của thế hệ ấy như thế nào? Liệu chúng ta có tiếp tục lựa chọn chỉ nhìn vào những phần chưa đẹp nhưng lại được lan truyền rộng rãi của thế hệ 9x, hay chúng ta sẽ lựa chọn bắt đầu nhìn thấy những gì thật sự tốt đẹp của cả một thế hệ đang vô tình bị che khuất đi? Đó là lựa chọn của mỗi người chúng ta. (Dĩ nhiên, tôi không cổ xúy việc tin tưởng một cách mù quáng hay theo kiểu vơ đũa cả nắm, hoặc là xấu hết hoặc là tốt hết.)

Niềm tin của chúng ta về người khác sẽ quyết định cách chúng ta đối xử với họ, và cách chúng ta đối xử với họ thế nào sẽ quyết định hành vi của họ. Cho nên, chúng ta nhìn thế hệ 9x ra sao thì họ sẽ có thể biến thành thật sự như thế. May mắn thay, chúng ta có thể lựa chọn niềm tin của mình bằng cách lựa chọn tìm kiếm và nhìn vào những gì chúng ta muốn. Mong rằng, chúng ta sẽ bắt đầu có những lựa chọn sáng suốt hơn vì tương lai của mỗi gia đình, cũng như vì tương lai của đất nước. (Nếu chúng ta không thể tin vào thế hệ trẻ của mình, thì chúng ta còn biết tin vào ai? Và tương lai đất nước sẽ đi về đâu?)

Giúp đỡ và bảo vệ 9x

Nhờ vào công việc của mình mà tôi có cơ hội tiếp xúc với hàng chục ngàn 9x dưới nhiều hình thức khác nhau. Thông qua đó, tôi phát hiện ra hai đặc điểm chung của thế hệ 9x là: “đói” và “giàu”.

Từ “đói” ở đây tất nhiên phải hiểu theo nghĩa bóng chứ không phải nghĩa đen bởi vì cùng với sự phát triển của đất nước, thế hệ 9x ngày nay có một cuộc sống ấm no và tiện nghi hơn rất nhiều. Cái họ “đói” ở đây là “đói mục đích sống”, “đói định hướng”, “đói kỹ năng sống”,… Nhưng ngược lại, họ cũng rất “giàu”: “giàu nhiệt huyết”, “giàu lòng nhân ái” và “giàu khát vọng khẳng định mình”.

Cho nên, để giúp họ, trước hết chúng ta cần phải giúp cho họ… bớt “đói”, thông qua những chương trình đào tạo con người tiên tiến, những hoạt động ngoại khóa ý nghĩa hay đơn giản là những quyển sách thật sự tạo nên sự khác biệt. Đó cũng là những công việc mà tôi và các đồng sự của mình đang làm.

Khi họ đã bớt hoặc thậm chí không còn “đói” nữa, thì họ sẽ tràn đầy năng lượng để có thể bắt đầu sử dụng “sự giàu có” của mình nhằm tạo nên những khác biệt tích cực cho bản thân và cho xã hội. Đôi khi, họ còn góp phần làm nên những điều kì diệu.

Thật ra, những điều này không phải là nói suông, tôi đã thật sự áp dụng “công thức” này cho hàng ngàn bạn trẻ mà tôi có dịp đào tạo hoặc làm việc cùng. Kết quả không gì khác hơn là hai chữ “Tuyệt vời!”.

Đáng buồn thay, một số công ty và tổ chức lại trục lợi trên cái “đói” và cái “giàu” của thế hệ trẻ. Họ đưa ra những cơ hội trở thành “doanh nhân” trong chớp mắt, hoặc những hứa hẹn về “làm giàu nhanh chóng”, hay “thành công dễ dàng”. Hiện nay, không ít bạn trẻ rất tốt, tràn đầy nhiệt huyết và giàu mơ ước, nhưng lại thiếu kinh nghiệm sống, đang bị lôi kéo vào những hình thức này. Đây là một hiện tượng nguy hiểm rất đáng được các bậc phụ huynh và xã hội quan tâm vì thật sự chẳng có gì tốt có thể đến từ những mô hình theo kiểu “làm giàu dễ dàng”. Tôi gọi đây là những hiện tượng nguy hiểm vì nó có thể khiến những bạn trẻ tốt nhất của chúng ta đi sai đường. Thậm chí, nó có thể giết chết những khát vọng cao đẹp và những ước mơ chân chính của một số bạn trẻ.

Tâm sự cùng 9x

“Hành động luôn mạnh hơn lời nói”. Nếu như ở trên, tôi kêu gọi toàn xã hội hãy tin tưởng 9x, thì ở đây, tôi mong muốn kêu gọi tất cả các bạn 9x, những bạn đã bao nhiêu lâu nay đơn giản là những đứa con biết yêu thương cha mẹ, những học sinh cần mẫn đến lớp hàng ngày, những công dân trẻ âm thầm cống hiến cho cộng đồng, xã hội, những con người sống có ước mơ, có hoài bão, có ý chí vươn lên,… Đã đến lúc bạn cần phải lên tiếng và khẳng định cho xã hội sự tồn tại có ý nghĩa của bạn – đại diện thật sự của một thế hệ 9x đầy tự hào, những người chủ tương lai thật sự của đất nước. Đã đến lúc cho cả xã hội biết rằng, các bạn thật sự là ai và các bạn có thể làm được gì.

Có nhiều học viên trong khóa học Tôi Tài Giỏi! hỏi tôi rằng: “Làm cách nào để cha mẹ tin tưởng mình hơn, đối xử với mình như một người trưởng thành?”. Tôi luôn chia sẻ với họ: “Hãy đơn giản mở “chiến dịch tin tưởng con” và thực hiện những lời hứa của mình với cha mẹ. Chỉ cần đơn giản như thế, thì niềm tin của cha mẹ sẽ dần dần được tăng cường và bạn sẽ sớm được tự do một cách đầy tự hào”.

Cho nên, tôi hy vọng có thể gởi cùng lời khuyên ấy đến với thế hệ 9x. Nhưng ở đây sẽ khác một chút là: cả một thế hệ phải đoàn kết với nhau để lấy lại sự tin tưởng mà các bạn hoàn toàn xứng đáng có được từ xã hội. Đa số các bạn vốn đã là những bạn trẻ tốt, những con người tốt, những công dân tốt, những học sinh sinh viên tốt… Bây giờ đơn giản là cho cả xã hội thấy rõ hơn các bạn đã sống như thế nào và đã làm được những gì.

Không gì mạnh mẽ hơn sức mạnh của cả một thế hệ (chứ không chỉ là một tập thể). Cho nên, nếu bạn thấy những gì tôi chia sẻ là hữu ích, hãy gởi thông điệp này đến cho tất cả những người bạn tốt mà bạn biết.

Cuối cùng, tôi chúc các bạn hạnh phúc và thành công.

Bạn có thể xem bài viết của anh Khoa tại Diễn đàn Vươn Tới Thành Công hoặc tại blog

——————–

Ngay sau khi anh Khoa viết bài , các thành viên Câu Lạc Bộ VTTC đã hưởng ứng bài viết bằng cách phát động Phong Trào “Viết về thế hệ 9x” tại diễn đàn vươn tới thành công (bạn có thể tham khảo tại đây). Nếu cần biết thêm thông tin, hoặc tham gia viết bài hưởng ứng phong trào, xin mời bạn vui lòng gửi cảm nhận tại chủ đề này hoặc email về địa chỉ: admin@vuontoithanhcong.com

Xin chân thành cảm ơn các bạn!